غذا درمانی

                                                  یا

                        طب سنتی واسلامی روز آمد    زمستان86

                     ***  فصل دوم . جهاز هاضمه و زخم معده***

  این فصل دوم ازکتاب غذا درمانی می باشد و بیش از22 فصل دارد که هرباریک فصل آن را، درشبکه اینترنت دراختیار علاقه مندان قرار می دهیم وامید واریم هرنظر وپیشنها د ویا اگر خواسته ای دارند حتماً ما را درجریان قراردهند .درضمن ویراستاری اساسی، صورت نگرفته است وکپی کردن برای شما بارعایت امانت داری بدون اشکال می باشد چون ما برای آثار خودکیسه ای جزخدمت به هم نوعان ندوخته ایم

                                  ***

جهازهاضمه و سیستم دستگاه گوارش، علل و عوامل منظم و منسجمی هستند که کار پخت و دگرگونی انواع و اقسام خوردنیها و نوشیدنیها را بر عهده دارند؛  به این  سیستم کارخانه مادر نیز می توان گفت، چون سایر سیستم های فعّال بدن زیر مجموعه این کارخانه هستند که هر مواد غذایی را پس از کارهای اولیه،  برای سایر عملیات به زیرمجموعه خود می رسانند

چهار عنصر سودا,  صفرا,  بلغم و خون که هرکدام خود مربوط به یک سیستم مستقل هستند مواد لازم را از کارخانه مادر می گیرند؛  قوای فکری، عقل و ذهن... که هر کدام خو بساطی گسترده دارند منتظرند تا معده چه موادی را  آماده مصرف و عرضه می کند, همه سیستم و قوای بدن نسبت به آنچه معده  تولید می کند وکاستی های آن از خود واکنش نشان داده وکاملاً تحت تأثیر قرار خواهند گرفت ودر هر کدام مشکلی رخ دهد بر می گردد به تولیدات کارخانه  مادر؛ چند سال پیش سازمان بهداشت جهانی اعلام کرد پنجاه درصد نابینایان و کم بینایان بر اثر کاهش مصرف سبزیجات است؛ مشکلات قلب وعروق، کلیه ها، فکر, عقل... ودرنتیجه ناقص الخلقه ها ، بیماریهای وراثتی ومادر زادی اکثراً به تولیدات کارخانه مادر، ربط پیدا می کند؛ افراد نخبه و کودن به دوران جنین و غذاهایی بر می گردد که مادر در ایام بارداری مصرف کرده  است که درکتاب (مشاوره ژنتیک) نوشته دکتر غلامرضا نور زاد، به طور مفصل آمده است، و همه اینها بر می گردد به کلام گهربار پیامبر(ص) که می فرمایند (معده خانه بیماری  و پرهیز ( از پرخوری وبدخوری...)  سرآمد همه داروهاست: نهج الفصاحه صفحه 625).

 ژنهای موجود درهر سلول که بیش از سیصد هزارند،  کارشان این است که آنزیم ها را می سازند وکار آنزیم ها رساندن پروتئین ومواد لازم  به قسمت های مربوط  به خود آن هاست،  مانند سلول های مغزی... ؛ این تعریف کوتاهی بود از جهازهاضمه و بزرگترین کارخانه در بدن که حیات و سلامتی و بیماری ....ما به این  عنصر حیاتی بستگی دارد وآن طور که اسلام ودستورات بهداشتی ... گفته اند باید،  عمل کنیم تا مشکلی متوجه مانشود چون علاوه برسلامتی جسم،  سلامتی روح وروان ایمان واخلاق انسانی هم  به همین عنصر کوچک برمی گردد،  وکلام گهر بار پیامبر اکرم به همه مسائل مادی ومعنوی  برمی گردد که سرچشمه آن معده وخواسته های آن است وبس 

               علل پیدایش زخم معده

برای هر مشکلی،  تنها راه موفقیت این است که اول علت و سپس درمان مناسب را پیدا کرده و بر همان اساس به معالجعه بپردازیم، ما در صورتی می توانیم برای خود ودیگران  پزشکی موفق بوده و براحتی درد را درمان کرده و در واقع دکتر و طبیب خوبی  باشیم که بتوانیم ریشه و علت درد را پیدا کنیم. ما با همین روش ساده طرح سؤال، تا ریشه درد را پیدا نمی کردیم و یا نمی دانستیم علت درد چیست چیزی را توصیه نمی کردیم.

در مورد علت زخم معده جایی نداریم که بطور قطع موردی خاص را بیان کرده باشند ولی تجربه ثابت کرده علت عمده زخم و کلاً ناراحتی های معده به دو موضوع کلی منتهی می شود؛  یکی همان عدم رژیم وبرنامه غذایی و دوم فکر و ناراحتی و این قبیل فشارها که عضلات وماهیچه های معده را دچار مشکل نموده و تحت  تأ ثیر قرار می دهد،  بطوری که کار سیستم جهاز هاضمه را مختل نموده ودر نتیجه  باعث زخم معده ووضع بد اثنا عشر و ورم معده خواهد شد؛  ازباب نمونه افسردگی باعث کوچک شدن غده ای می شود که درقسمت تحتانی مغز سر قرار دارد که کار تقویت قوای جنسی هم به همین عنصر حیاتی ربط دارد،  هرچه این عنصر براثر نگرانی کوچک شود به همان اندازه اشتها وشهوت کاهش پیدا  می کند که اگر شدت وادامه پیدا کند، شهوت واشتها به طور کلی قطع خواهدشد .

 غذای  بیش از حد, چند غذا را با هم خوردن, مصرف ترشیهای حّاد به خصوص در زمانی که معده خالی است ونیز غذاهای زیاد ثقیل  و عدم تحرکات  بدنی لازم برای هضم غذا , واز طرف دیگر مصرف نوشابه به خصوص اگر گرم و زیاد مصرف شود و نیز بین و بعد از غذا بلافاصله آب نوشیدن, مصرف زیاد داروهای اسیدی وشیمیایی مانند داروی ضد یبوست , ضد کرم و انگل , تخم مرغ برای افراد در سن بالا به خصوص اگر شب باشد، همه خطرناک واز عوامل مهم پیدایش زخم معده ویا تشدید  آن می شوند.  به  هرصورت به آنچه اشاره شد، روی هم رفته معده سالم را دچار مشکل می کنند و در مواردی که علل دیگر ضمیمه می شود، سر از زخم معده ... در می آورد, زخم معده وقتی شروع شد مگربارژیم غذا به شود آن را درمان کرد و الا تا آخر عمرعلاوه بر درد ورنج، خود آن بستری می شود برای انوا ع بیماریهای دیگرمانند ضعف عمومی که درمواردی بستر می شود برای وسواسی درافرادی که مسستعد آن هستند، کم خونی که اگر مزمن شود سر از کمی خونی وراثتی در خواهد آورد،  افت قوای جنسی که اگر معالجه نشود سراز در گیری خانوادگی وطلاق در خواهد آورد که دو مورد آن را،  در کارشان بودیم ویکی به طلاق منجر شد، ونیز بیحالی،  ناتوانی درمقابل کارها به خصوص کارهای فکری، کم حوصلگی که سراز تند مزاجی وزود عصبانی شدن در می آورد... ، کاهش دید وتنبلی چشم ، اختلا لات خوابی ، یبوست که اگر زود برطرف نشود خود بستر پنجاه در صد بیماریها ست ، از دست دادن نشاط وخورسندی، بی علا قگی نسبت به عبادات... که به توضیح نیاز دارند تامعلوم شود زخم معده چگونه بستر پیدایش و رشد این ها می گردد وبه کجاها که سر درنمی آورد!؟ وآنچه کارزخم معده را مشکل دار تر وسختر  وماندگار تر می کند  نگرانی،  افسردگی, کار فکری زیاد سنگین و استراحت نکردن در فواصل کار،  وعصبانیت ...می باشد.  درمیان  عوامل مذکور ازهمه بد تر افسردگی وعصبانیت است که اگر شدید با شند اشتها وشهوت بطور کلی قطع می شوند

 لازم به تذکراست افرادی که به جهت افسردگی ویاهر علت دیگر دچار کم اشتهای ودیر هضم شدن  غذا  می شوند برای هضم غذا به دارو, نوشابه, ُسس و امثال آنها متوسل می شوند که ممکن است، اگر فرد زخم معده دارد آن را بد ترکند واگر زخم معده ندارد اورا دچار زخم معده, ورم معده, زخم اثنا عشر و... کند؛ بسیاری از کودکان به خاطر لجبازی وعصبانیت،  به نوعی دچار کم غذایی وبدغذای شده وعوامل دیگر آن را تشدید کرده ودچار سوء تغذیه ودرنهایت زخم معده خواهند شد.  امروزه درجهان  سوم وکشورهای عقب مانده، کودکان از سؤتغذیه ودر نتیجه کم وزنی... رنج می برند, سؤتغذیه زمینه می شود برای زخم معده مزمن و دامن گیر فرد شدن ، تا دوران پیری و درنتیجه بروز بیماریهای گوناگون،  و مصرف داروهای شیمیایی وضع را بدتر می کند وفرد را دچار ضعف اعصاب, ضعف عمومی، خواهد نمود, و ضعف و ناتوانی، سبب می شود بدن آماده وبستری مناسب  شود برای ورود انواع و اقسام میکروب ها وویروس های بیماری های شایع که اگر این بستر نمی بودفردبیمار نمی شد.

               علاج واقعه را قبل از وقوع باید کرد

تا زخم معده نگرفته ایم، باید رژیم وبرنامه غذایی داشته باشیم و این سیستم حساس تأمین کننده کلیه نیازهای بدن را دچار مشکل نکنیم. اعتراض ما به وزیر بهداشت و درمان،  همین است که چرا در این گونه امور سرمایه گذاری و علت ها را در نطفه خفه نمی کنند وچرا کاری ندارند تا وقتی همه گرفتار بیماری هایی مانند زخم معده... شدند،  تازه میلیارد ها تومان خرج ساختن بیمارستان می کنند،  میلیارها خرج ساخت و خرید داروی وارداتی می نمایند!؟.

 درنگاه دیگر واقعاً بی انصافی درحق نسل بشر است که در جهان براحتی صورت می گیرد؛ در عصری که فریاد دفاع از حقوق بشر گوشها راکر کرده است،  از این حقوق اولیه  بشر غافلند !؟؛ روز جهانی کودک داریم ولی یک سوم کودکان جهان دچار سؤ تغذیه هستند وگروه گروه،  هر روز می میرند ،روز کودک و کارگر داریم ولی روش کار برای جلو گیری ازاین قبیل مشکلات وحوادث  نداریم. در مورد این که اگر از عوارض جلوگیری شود علاوه براین که انسان دچار بیماری وتبعات آن نخواهد شد، اصلاً می تواند باداشتن وضع ایده آل  روحی وجسمی سال ها زندگی کند (دکتر «متشنیکوف» می گوید: «جسم انسان آمادگی دارد برای این که بیش از سیصد سال در دنیا عمر کند... منتهی بر اثر این که یک عضو از اعضای آنها به خاطر کثرت کار و فعالیت [غیراصولی] دچار فرسودگی شده است از بین می رود» منتظر جهان و راز طول عمر – ص 42- سید احمد علم الهدی:

                 علائم زخم معده چیست ؟

دراصطلاح عوام است که هرکس باید خودش دکتر خود باشد، اگر دقت کنیم می توانیم قبل از هر پیش آمد ناگواری حتی مراجعه به دکتر وگرفتار داروهای شیمیایی شدن  را ازخود دور واز خطر نجات دهیم ، قدیم که دکتر وداروی،  امروزی...نبود به خصوص مردم دهات هم خود دکتر وهم دارو ساز وهم معالج بودند، که هنوز هم دردهات رنگی از آن باقی است که در سالهای 85 و86  سه پیر مرد صدوپانزده ساله، درچهار محال وبختیاری ودهدشتِ یاسوج واستان گلستان،  از طریق فلیم دیده شدند. به هر صورت دراین جاعلائمی از بروز و وجود زخم معده را یاد آور می شویم.

               اول. علایم و آثار پیدایش زخم معده

یعنی هنوز زخم معده بوجود نیامده است, اما دارد به تدریج به آن سمت می رود. در این جا خیلی راحت می توان جلو آن را گرفت و بطور کلی آثار آن را از بین برد.  بخاطر طولانی نشدن بحث آن راه ها را به صورت زنجیر وار،  بیاوریم ، کفایت می کند .کم اشتهایی اگر ادامه پیدا کند زمینه ساز است و انسان را به اقداماتی برای بدست آوردن آشتها وامیدارد, نفغ شکم اکثراً علامت این است که نزدیک است به زخم معده منجر شود و لذا باید برای رفع کم اشتها یی و نفغ شکم اقدام  کرد،  که راه آن  رژیم وداشتن برنامه غذایی می باشد ونیز  پس از کاملاً گرسنه شدن, غذا خوردن وکم خوردن است که در روایات دستورات زیادی دراین باره وارد شده است .

خواب آلودگی که انسان را خواب می گیرد ولی درست خوابش نمی برد و سوزش بالای معده بطرف گلو ونای که  نشان می دهد زخم معده در حال شروع شدن است, دیر هضم شدن غذا، یبوست، گرسنگی کاذب و سنگین شدن معده،  بعد از صرف غذا، از علائم و آثار این است که زخم معده در شرف رسیدن است که گفته شد تنها راه آن رژیم,  برنامه غذایی و استفاده از غذاهایی می باشد که برای معده مفید هستندکه بعداً خواهد آمد

               دوم . علائم زخم معده

زخم معده در واقع زخم به شکل ظاهری که ما می بینیم نیست بلکه بصورت بر هم خوردن پرزها و عاج معده است،  وقتی این پرزها دچار فرسایش شوند همین که غذا وارد معده می شود،  دروقت هضم غذا، ما احساس درد می کنیم  واگر وضعیت شدید باشد وقت گرسنگی، چون معده اسید می ریزد، شروع به درد می کند که توصیه می شود همین که احساس گرسنگی کردند تا درد نگرفته غذا بخورند ولی کم که معده توان هضم را داشته باشد. درپی تحقیقات به عمل آمده، جدیداً ، سفارش می کنند در 24 ساعت چند نوبت غذا صرف شود که هم انسان راحت باشد وهم  زود وبدون این که به معده فشار وارد شود، غذا کاملاً هضم شود؛  ونیز  بعد از صرف غذا اگر غذا زیاد, ثقیل , آبکی... باشد معده دچار درد, سوزش شدید و ترش کردن می شود،  هر وقت  بعد از غذا احساس سنگینی ودلدرد،  همراه با سوزش و ترش شدن می کنیم،  دلیل بر زخم معده است؛  لرزش بدن،  آشفتگی چشم, بی حالی, کم حوصلگی, خواب آلودگی شدید, دهن دّره وخمیازه کشیدن ونیز درمواردی یبوست ... همه اینها از علائم زخم معده هستند، ونیز کم اشتهایی مدام، اگر همراه با سوزش و دیگر علایم باشد،  از ورم معده حکایت دارد؛  ورم معده حالت ضربه خوردگی دارد که جای ضربه سرخ, سیاه و بر آمدگی را  نشان می دهد. و از علائم  اثنا عشر این است،  حدوداً سه ساعت بعد ازغذا که علی القاعده غذا دارد ازمعده خارج ووارد اثنا عشر می شود احساس درد وناراحتی داریم ، و زخم روده  اصولا هنگامی بیشتر احساس می شود که غذا ازاثنا عشر گذشته ووارد روده های کوچک وبزرگ شده باشد؛ و کارهایی که دراثنا عشر  وروده کوچک برای گرفتن شیره غذا صورت می گیرد، قهراً همان علائم درد و یا بی حالی , لرزش ...را همراه خواهد داشت که زخم معده دارد .

وخلاصه اگر مشکل بیشتر از خود معده باشد علائم بعد از غذا شروع می شود واگر مشکل بیشتر از اثنا عشر باشد علائم حدوداً دو تاسه ساعت بعد ازغذا شروع می گردد واگر فشار درد وزخم ...از روده باشد بعد از سه الی چهارساعت درد... شروع خواهد شد واگر بیشتر مشکل از ورم معده باشد ازهمان اول احساس می کنم خوب گرسنه نمی شویم وغذا دیر وباسختی هضم می شود واحساس سنگینی شکم داریم. البته چون شرایط مزاجی،  سنی...افراد وحتی دیگر شرایط خارج  از وجود خود انسان،  متفاوت می باشد لذا علائم هم متفاوت خواهد بود واین جاست که هرکس باید دکتر خود باشد ونیاز به دقت وبدست آوردن تجربه است تا بدانیم مشکل بیشتر ازکجاست تاکمک ما درمعا لجه باشد.

             درمان و معالجه زخم معده

این که گفته شد, طبیب خود باشیم, بخاطر اهمیت معالجه است،  صرف نظر از بدست آوردن علت و پیدا کردن  داروی مناسب که خیلی مهم است،  مهم تر از آنها دقت در معالجه است واینجاست که  باید توجه کنیم، چه نوع مواد غذایی و یا رفتاری،  به وضع مزاجی وشرایط ما سازگار و با اثر تر است. البته  این امکان وجود دارد که همان مواد غذایی که برای ما خیلی مفید است، برای دیگری که عین همین مشکل را دارد مضر باشد؛  علاوه بر تفاوت مزاجی که خود ما باید مراقب باشیم،  از کودکی گرفته تا نوجوانی, جوانی و میان سالی و کهن سالی, زن و مرد, آب و هوا... فصول سال وکار در معادن ویاجاهای متفاوت دیگر و دیگر شرایط،این هامسائلی هستند که در درمان باید مورد توجه باشد والا به نتیجه مطلوب وحد اقل به نتیجه ایده آل نمی رسیم

             بایدهای غذایی

نان خیلی مهم است، چون عمده خوراک ما نان است وهم این که غذایی می باشد که اگر سه وقت هم مصرف شود نه ضرری دارد ونه نسبت به آن بی میل می شویم، نان اگر خمیر مایه گذاشته شود و قدری قطور و مغزدار و مانند بربری پخته وبرشته هم باشد خیلی مهم است؛  نان سنگک اگر برشته شده باشد نیز خوب است کسانی که زخم معده مزمن دارند اگر بتوانند نان خانگی بپزند وتازه تازه هم  بخورند بهترین راه مبارزه با این پدیده بیماری زا است ؛ توصیه می شود برنج آب کش باشد ولی کاملاً دم کشیده و پخته باشد؛ برنج نپخته  و مصرف زیاد آن درست نیست، خوب است برنج را با ربع گوجه, خورشت عاری از نخود, لوبیا وبا سرخ کردنی خیلی ملایم مورد استفاده قرار داد ، ودر هفته حد اکثر بیش از سه بار نباشد، کسانی که زخم معده دارند چون وجود سبزی, پیاز خام باغذا و میوه  بعد از غذا از ضروریات رژیم غذا ونیاز بدن است  بهتر است  از آب سبزی ...وآب میوه ومیوه های شیرین مانند لیمو شیرین استفاده شود ومی شود سبزی ومیوه را جوید و تفاله آنها را  دور ریخت، در منزل که کسی  غیر نیست می شود این کار را کرد وحتی ضرورت دارد، چون برای درما ن هر دردی باید از صدها راه رفت تا رسید؛ گوشت آب گوشتی نباشد بهتر است و با دیگر مواد غذایی مانند سیب زمینی کمی تفت داده شده و بخار پز باشد خوب است ، برای آرام کردن معده حداقل در هفته دوبار باید کباب مصرف شود؛  کباب باید گوشتی باشد که ثقیل و سنگین نباشد مانند گوشت دست گوسفند, بیخ ران و بیخ بال مرغ , گوشت پرنده از گوشت گوسفند و گوشت گوسفند و شتر از گوشت گاو و بز بهتر است کباب اگر در هفته دوبار باشد بهتر است و از نظر ارزش غذایی یکبار کباب مساوی است با سه بار آب گوشت، آب گوشت،  در هفته یک بار بیشتر نباید باشد، و کلاً گوشت کم  مصرف شود چون پیری می آورد و باعث چین و چروک پوست صورت هم می شود؛ عسل با موم خیلی مفید است عسل صاف کرده را بقدر یک قاشوق سوپ خوری در مقدار ربع کیلو شیر (اگر پاستوریزه نباشد) کاملاً جوشیده بریزید و بهم بزنید،  بهترین راه این است که با آن نان مصرف نشود و چیزی نخورید تا گرسنه شوید ویک روز در میان آن را ادامه بدهید و سه روز درمیان کباب را، خود شیر را با نان بخورید خوب است،  شیر رابا خرما که آرام بخش ورفع کننده خستگی نیز می باشد,  شیر برنج هم اگر خمیر نشود و پخته هم باشد بد نیست ولی شیر آن باید زیاد باشد؛ سیب زمینی را درخاکستر, داخل تنور ویا روی گاز بدون آب بپزید و شبها با نان تنها یا خالی مصرف کنید، که خوب وخواب آور نیز هست، این روش هم مهم  است که افراد دارای زخم معده باید نان تازه بخورند و غذا را کاملاً جویده و خیلی با تأنی و با حوصله بخورند چون باعجله ...غذا خوردن حتی برای سالم ترین معده وکلاً دستگاه گوارش بد است؛  عرق نعنا بقدر نصف استکان و نصف دیگر آب وبعد از غذا خیلی مفید است واصلاً همیشه صرف کنید که  برای هضم غذا خیلی خوب است، چون غذا هرچه زودتر وراحت تر هضم شود بر عمر ودوام معده خواهد افزود؛ عرق بید مشک، عرق کاسنی و عرق زعفران،  خوب و آرامش بخش هستند . قبل از هر غذا دو لیوان آب ملایم که زیاد سرد نباشد ، داروی  مفید وکاملاً ارزان و حتی ضروری است که  برای رفع یبوست هم سفارش می شود.

کسی که زخم معده دارد رژیم غذا را همیشه باید رعایت کند و درست نیست همین که احساس کرد مشکلی نیست رها کند، این کار حتی بدتر از نداشتن رژیم است؛ آب دهن را مرتب فرو دادن خوب است، وبرای زخم معده ورفع یبوست، مصرف زیاد روغن وخود زیتون با غذا و روغن آن  قبل از غذا به اندازه یک قاشوق سوپ خوری مفیدمی باشد, ونیز سنجد, خرمالو, خرما با پنیر, پنیر باگردو، خیار با پنیر و پسته بو داده، صاحب اثر می باشند.

انواع مواد مفید وحیاتی از جمله «منیزیم »در میوه ها و سبزیجات زیاد یافت می شود که وجود آن معده و روده ها را به فعالیت وا میدارد, وعمل هضم را آسان می نماید و جمع شدن کلسیم را در استخوانها آسان می کند، لذا باید از آنها زیاد استفاده کرد چون کمبود مواد لازم خود بستر است برای امراض متعدد که توضیح آن بماند.

روزه گرفتن یکی از عوامل حل مشکل انواع زخم معده می باشد، تجربه ثابت کرده، بسیاری با گرفتن روزه احساس می کنند راحت هستند؛  اگر تا روز سوم  مشاهده کردید معده شما بد تر نشده هیچ رژیم غذایی مانند روزه نخواهد بود حتی در غیر ماه مبارک رمضان هم حد اقل درهفته یک روز را روزه  بگیرید؛  روزه برای پنجاه نوع بیماری مفیداست که درکتاب  «طب سنتی وگیاهی » اسماعیل اژدری ص 524 آمده است که در دیگر مرام های  غیر اسلامی، روزه چهل  روزه را تنها برای سلامتی می گیرند ولذا کسانی که به بهانه زخم معده حتی روزه واجب را نمی گیرند اولین تبعات ناگوار آن را درزندگی روز مره خود خواهند دید که  که کم ترین آن سلامتی جسمی می باشد .

               نبایدهای غذایی

 اصولا رعایت نباید ها از بایدها مهم تراست چون حداقل یک ماه،  باید هارا باید رعایت کرد تاخوب شد ولی در نبایدها،  همین که یک وعده  غذای مضر استفاده شود کافی است که حتی راهی بیمارستان شویم وهمین است که افراد دارای زخم معده مرتب به دکتر مراجعه می کنند چون یا پزشک او را ملزم به رعایت نکرده ویا خودش رعایت نمی کند!؟ به هر صورت بدترین نبایدها ترشی است به خصوص ترشی سرکه، آب غوره و میوجات زیاد ترش؛ ولی لیمو شیرین حتی برای هضم غذا هم خوب است ؛ ترشی آب غوره و سرکه,  ترشی آب لیمو آب میوه زیادترش را باید شیرین کرد, بیشتر از لیمو شیرین استفاده شود, ترشی آب لیمو در غذا باشد مشکل ایجاد نمی کند ولازم است باشد چون برای دستگاه گوارش سفارش شده است،  وسایر ترشی ها اگر کم وگاهی باشد بد نیست چون برای تعادل مواد های لازم دربدن ازهر مواد غذایی لازم،  باید بدون زیاده روی استفاده نمود؛  سرخ کردنی شدید، آب جوش و کلاً غذای داغ مضر است چون باعث کم حوصله وزود عصبانی شدن، ضعف عمومی ومشکلات کلیوی ...نیز خواهد شد؛  نان خشک و کهنه, غذای مانده ولو در یخچال باشد, نخود, لوبیا و عدس خوب نیستند و باید خیلی کم و گاهی وهمراه غذایی(بجز نان کهنه...)  خورده شود که جبران کننده باشند. البته به هر شکلی شده،  باید عدس بیشتر مصرف شود چون مهم ترین مواد خون ساز است که شاید چیزی نتواند جای گزین آن شود وآنگاه دچار بلای کم خونی ودر نسل بعدی گرفتار بیماری تالا سمی خواهیم شد ؛ آب گوشت و کلاً مواد غذایی آبکی مانند آشها، روغن, کره و کلاً چیزهایی که جدار معده را  لیز می کنند مضر است،  بر خلاف روغن زیتون که بهترین دارو برای زخم معده،  اثنا عشر وروده ...خواهد بود روغن زیتون جدار معده وکلاً بدن را محکم وآسیب ناپذیر می سازد وبه همین جهت است که یکی از کشورها که سرانه مصرف آنان بالا می باشد، مرگ ومیر درآن کشور پنجاه در صد کمتر می باشد یعنی هر چه باسلامتی ویا بیماری ما سر وکا ر دارد پنجاه  پنجاه می باشد چون خداوند در سوره (والتین) به انجیر وزیتون سوگند یا د کرده است!؟ ولذا قرآن کتاب زندگی است نه کتاب خواندن و برای ثواب تنها، قرآن خواندنی که درزندگی روز مره وسلامتی ما نقشی نداشته باشد،  خواندنش حتی گناه است چون یک نوع دروغ عملی به قرآن می باشد ودرحدیث داریم( چه بساکسانی که قرآن راتلاوت می کنند ولی قرآن آنان را لعنت می کند).

 به هرصورت اگر  بخواهیم از زخم معده درامان باشیم، خوردن آب بین غذا بعد از غذا مضر است چون هضم غذا را مختل می کند باید قبل ویا دو ساعت بعد از غذا باشد ولی آب میوه و آب ماست شیرین به صورت دوغ در بین غذا یا بعد ازآن بد نیست،کسانی که زخم معده دارند بیش از دو غذا را نباید با هم بخورند، چند غذای جور واجور را با هم خوردن حتی برای افراد سالم مشکل آفرین وخود از عوامل پیدایش زخم معده  است , ریزه خواری بی نظمی در وعده های غذایی اصلاً  بزرگترین  عامل پیدایش و بستر سازی برای زخم معده است، افرادی که  زخم معده دارند شبها باید هم زود غذا بخورند وهم غذای سبک و کم  بخورند و بعد از غذا تا آنجا که امکان دارد راه رفته و تحرک داشته باشند, از خوردن تخم مرغ خود داری کنند؛ ولی چون تخم مرغ خاصیت ضد فراموشی دارد به جای آن مغز گردو، سویا وگوشت ماهی جبران کننده است وخود تخم مرغ را در هفته یکبارو با گوجه ویا ربع گوجه ویا سیب زمینی مصرف شود, بطور کلی  موادهای غذایی مضر مانند عدس، پیاز، سبزی... که برای بدن لازم است باید همراه با دیگر غذاهایی که مفید هستند مصرف شود تا از طریق دیگر دچار مشکل نشویم مثلاً بدن  ما برای خون سازی... شدیداً به آهن نیاز دارد که آهن در عدس،  سبزی،  وفسفر واملاء معدنی ... در میوه ... یافت می شود؛  این جاها از جاهایی است که باید ابتکار کرد و رژیم غذایی مناسب با  شرایط خود را بدست آورد، از سرسری گرفتن مسأله جداً باید دوری کرد که زخم معده ریشه و بستر همه بیماری هاست ؛ من گمان نمی کنم کسی که معده سالم واشتهای خوبی دارد بیمار شود چون بدن این افراد قوی بوده وسیستم های ایمنی بدن برای تنظیم مواد های لازم،  خوب کارمی کنند وهرچه نیاز بدن است می گیرند وبقیه را مانند زباله بیرون می ریزند ؛ ولذا هیچ میکروب وویروسی دربدنی که مستعد نیست راه نخواهد یافت؛  افراد زیادی را سراغ دارم که این گونه اند وچه قدر بانشاط وسرحال ودرکارهای خود  موفق وراحتند !؟.

             غذاهای ثقیل وسنگین و دیر هضم

   غذا هایی هستند که به علت آن خاصیت طبیعی خود،  دیر هضم وسنگین هستند این قبیل مواد غذایی علاوه براین که برای زخم معده مشکل ساز هستند حتی برای معده سالم هم اذیت کننده می باشند، که زیاده روی درآنها  امکان دارد زمینه ساززخم معده شود ولی از طرف دیگر مواد غذایی هستند که برای بدن نقشق آفرین می باشند ولذا کسانی که زخم معده دارند هم باید کمتر وگاهی استفاده کنند وهم اینکه با غذاهایی صرف شوند که هضم آنها را راحت ترکند؛  مانند تره ، پیاز ، اسفناج ، بادمجان ، کاهو، تخم مرغ، گوشت ماهی، کله وپاچه، عدس، نخود ولوبیا، هویج، وانواع چربیها (غیراز روغن زیتون ) که هضم غذا را مشکل می کنند؛  افرادی که دچار زخم معده شدید هستند تا بهبودی حاصل نشده باید به طور کلی از خوردن این ها اجتناب کنند وبعد در هفته یک الی دوبار بیشتر نباشد وتنها ظهرها وباغذاهای کمکی وکم مصرف شوند وغذا را خوب وخیلی آرام بجوند وبعداز غذا نخوابند اگر شب است بلا فاصله قدم بزنند واگر روز است  حدود یک ساعت بعد از غذا،  فعالیت وتحرک داشته باشند . البته تجربه وابتکار خود بیمار حرف آخر را میزند وبهترین سند مورد اعتماد است    

               بایدهای رفتاری

 درمورد رفتار درمانی دو کتاب رفتار درمانی اول ودوم را به صورت دست نویس دارم که هرکدام بیش از سی مورد روش را درخود جای داده اند  که  در اینجا  به مواردی از آنها  اشاره خواهیم کرد وقبل از آن لازم  به تذکر است که تأ ثیر رفتار درمانی به دلایل زیادی باغذا درمانی اصلاً قابل مقایسه نیست  ودر یک کلام  اگر اینها نباشد نتیجه ای نخواهیم گرفت و بالاتر از آن اصلاً پیدایش زخم معده بر اثر نبود این قبیل رفتار های پیش گیرانه ودفع کننده می باشد مانند کار وورزش وتفریح وگردش ؛ کار وورزش تنها کافی هستند اصلاً شخص بیمار نشود

  *1 : ورزش: ورزش بطور کلی همه عضلات،  ماهیچه ها،  گلبولها و سلولهای بدن را فعال، محکم,  نفوذ ناپذیر و برزیده  می کند و برای دفع هر عارضه ای قوی و کار آمد می نماید, سموم وضایعات بدن را دفع و اشتها را زیاد نموده و به هضم غذا کمک می کند, نشاط و خوش فکری را به ارمغان می آورد، بدن رابه طور کلی انطاف پذیر می نماید و از پیری زود رس، سکته های قلبی ...جلو گیری وبرای دیابت، افسردگی، آسم ، فشار خون، درد پا وکمر،  سنگ کلیه ومثانه ...هم مفید است وخلاصه  اگر استمرار پیدا کند زخم معده را بطور کلی نابود می کند،  زمان جنگ عراق علیه ایران در دژبانی پل کرخه بودم، افسری گفت. معده ام به حد خون ریزی رسیده بود از وقتی که ورزش را شروع کردم،  هرچه بخورم مشکل ندارد.  ورزش همه سیستم های بدن را آماده فعالیت وواکنش مثبت می کند به خصوص سیستم گردش و دیگر مسائل خونی را وکلاً برای انوع بیماریهای روحی وجسمی هم،  مفید است درحالی که نه عوارض جانبی دارد ونه هزینه بردار است؛  جدیداً زیاد درباره ورزش تأ کید دارند،  چون عصرماشینی وبی تحرکی دارد بشررا روبه سراشیبی سقوط پیش می برد . ودیابت، آلزایمر، چاقی ، فشارخون، لرزش بدن درپیری ، یبوست ، افسردگی،  پیری زود رس ، بی حالی ...از تبعات ناگوار بی تحرکی است ولذا اسلام در مورد کار وفعالیت جسمی زیاد ازحد تأ کید دارد تاآن جا که آدم بیکار را ملعون می داند!؟ وکلمه ملعون را سه بار تکرار میکند (ملعون، ملعون ،ملعون، من کَّله علی اّلناس)

*2-تفریح و کوه نوردی: در کتابی خواندم یکی از پزشکان معروف عقیده دارند هر بیماری لاعلاجی را با تفریح و رفتن به دامن طبیعت  می توان ریشه کن نمود خود ما آن را تجربه کرده ایم  در سال 85  بود از روان پزشکی باتجربه شنیدیم عده ای  از نابینایا ن را  که مدتی دردامن طبیعت به صورت آزمایشی اسکان می دهند دربهبود بینایی آنها تأ ثیر می گذارد ، ایشان  اضافه کردند گروهی از موشها را از طبیعت گرفته ومدتی که نگاه داشتیم حتی وضع تولید مثل،  وضع رفتاری... آنها درهمه امور به طور کلی عوض شد ونیز گفتند ثٍابت شده رانندگانی که دردامن طبیعت زندگی می کنند از تخلفات  وتصادفات کمتری برخور دارند  به هرصورت  تردیدی نیست که یکی از علل عمده آن هوای سالم ودرعین  حال دیدن مناظر زیبای طبیعت می باشد. انسان که موجودی است صدردصد زیبا وزیبا گرا ،  از دیدن مناظر زیبا  لذتی میبرد که از هیچ مواد خوراکی ... نمی برد وهمین لذت وانبساط روح باعث التیام وبهبود زخم معده می شود همان طور که ناراحتی ...حتی از عوامل عمده پیدایش زخم معده می باشد،  اصلاً اگر کسی در هفته به تفریح و گردش بپردازد مبتلا به زخم معده نخواهد شد ولذا خداوند درسوره جمعه آیه 10 می فرماید (وهنگامی که نماز «جمعه»پایان گرفت «شما آزادید » درزمین پراکنده شوید واز فضل خدا «وطبیعت زیبا ، سلامتی...» به طلبید وخدا را بسیار یاد کنید شاید رستگار شوید) همه آنچه دراین آیه خداوند به آنها اشاره می کنند به تفریح ودست یابی به سلامت روح وجسم ونشاط ...توجه دارد.

   ونیز  در مورد اهمیت مسافرت و هوای سالم خوب است به چند حدیث  توجه کنیم یکی این حدیث که حضرت رسول (ص) می فرماید (سافروا تصحوا وارزقوا – سفر کنید تا تن درست شوید و روزی یابید)و (سافروا تصحوا و تغنوا – سفر کنید تا تن درست شوید و غنیمت بدست آورید) نهج الفصاحه) و در مورد تأثیر هوای سالم در کتاب منتظر جهان و راز طول ص67 آمده است  (دکتر میلث مدت چند سال بود که بیماران سل را بوسیله خوابیدن درهوای آزاد معا لجه می کرد )

*3 -گفتار درمانی :  باتوجه به این که زندگی پر مخاطره دنیا که حتی دریک روز امکان دارد انسان باده مورد مشکل ناخواسته ونگران کننده روبه رو شود،  علاوه براین که خود طبیعت دنیا خسته کننده است این گونه مسائل واقعاً انسان را گرفته می کنند واین آلودگیها نیا ز به  شست وشو ورسوب زدایی دارد ووسیله آن امثال گفت وگو می باشد ولذا حضرت رسول (ص) درکافی جلد یک صفحه 50 می فرمایند (با یک دیگر گفت وگو وملاقات کنید زیرا گفت وگو «ی سرور آمیز ونشاط آور » دلها را صیقل می دهد چون دلها همانند شمشیر زنگار می زنند وصیقل دهنده آنها گفت وگو می باشد ) بطور واضح تر خنده وشادمانی که نتیجه همین گفت وگو های  همراه باشوخی نیز می باشد،  از واکنشاها ی درونی انسان می باشد واز سلامت  جسم وجان حکایت دارد ولذا هرکس را مشاهده کردید راحت می خندد بدانید که سالم است . همان طور که درگذشته گفته شد یکی ازعوامل مهم زخم معده نگرانی است درمقابل خنده وشادمانی که یکی ازعوامل بسیار مهم جلو گیری ودفع زخم معده وکم اشتهایی است،  خند ه علاوه بر اینکه  که باعث می شود انسان اصلاً به زخم معده مبتلا نشود،  زندگی انسان را شیرین،  باصفا وگلستان می  نماید واین جاست که انسان معنی زندگی وطعم شیرین آن را خواهد چشید، خنده  برای همه بیماریها بهترین درمان واز تجربیات خودما نیز هست که فرد مبتلا به فشار خون را باخنده درمان کردیم. سال (83) شنیدم پزشکی در آمریکا با گروهی خنداننده حرفه ای  به همه ایالتها سفر کرده و بیماران کودک را با خنداندن درمان کرده و می گوید می خواهد به پزشکان بفهماند ، می شود بدون دارو بیماران را درمان کرد ؛دانشمندان به این نتیجه رسیده اند که نشاط،  خنده و شوخی در سلامت جسم و جان نقش به سزایی دارد اشتها و قوه با را زیاد و افسردگی را ... بهبود می بخشد و در بدن تولید انرژی می کند،  چون به گفته داشمندان باعث کاهش سموم دربدن شده وسیستم های عصبی وانرژی زایی را تقویت وعوامل تنش زا را کنترل می کند.

 اگر در جامعه نگاه کنیم خواهیم دید این گونه افراد که راحت می خندند،  هم جسمی سالم تری دارند و هم در کارهای روزمره خود واقعاً موفق هستند؛  خنده ریشه قرآنی هم  دارد (و این که اوست که (خدامی) خنداند و(می) گریاند – نجم آیه 43) وخلاصه هرگفتار ورفتاری نشاط آور چه به وسیله خود ما ویا دیگران، هم از پیدایش زخم معده  جلو گیر ی می کند وهم بهترین دارو است که حتی ورزش وکار درمانی هم به پای آن نخواهد رسید مانند محبت کردن و احترام نمودن ، دعوت کردن به مهمانی ، هدیه دادن ...ازعوامل مؤ ثر بهبود  زخم معده و زیاد شدن اشتها وتقویت قوای جنسی نیز  می باشند چون عامل محرک سیستم جهاز هاضمه و قوای جنسی غده ای است که قسمت تحتانی  مغز سر انسان قرار دارد که اگر عکس اینها وجود داشته باشد آن غده کوچک می شود و هر چه کوچک تر شود به  همان اندازه سبب افت قوای جنسی... می شود وچیز ی که باعث آن می شود نگرانی،  عصبانیت و استمناء جوانان پسر می با شد که حدود چهل سالگی به بالا به سراغ  آنها خواهد  آمد که درکتاب گناهان کبیره شهید آیت الله دستغیب آمده است وبیش از بیست مورد عوارض برای آن برشمرده اند  

* 4 -شناخت درمانی: کتاب بسیار مهم و جالبی بوده و در حد دست  نویس باقی است، در اینجا فقط به این مورد ازآن اشاره می کنم .ایمان که درواقع  نتیجه شناخت است ، سبب می شود، انسان  گرفتار غم و غصه بازدارنده دنیا نشود ولذا افراد باایمان کمتر دچار زخم معده می شوند و اگر هم دچار زخم معده ویاهر بیماری دیگری شده باشند خیلی راحت و زود خوب خواهند شد. نتیجه بررسی دانشمندان است، افراد دارای  باورهای دینی کمتر بیمار می شوند, و در مقابل درمان و عمل جراحی خوب وسریع جواب داده و کمتربه فشار خون مبتلا می شوند چون یکی از علل مهم فشار خون  نگرانی است ولی افراد مؤمن نگرانی که ندارند حتی با نشاط و خندان هم هستند که  نشاط وخنده،  خود یکی از داروهای بسیار مؤ ثر درد  وزخم معده می باشند ،و این گونه افراد مشکلی ندارند، ولذا خداوند می فرمایند (... هرگاه هدایتی از طرف من برای شما آمد کسانی که از آن پیروی کنند, نه ترس بر آنهاست و نه غمگین می شوند – بقره آیه 38) در بیش از ده آیه جملات (لاخوف علیهم و لاهم یخزنون ) آمده است. واقعاً شناخت وبا ورهای دینی علاوه بردر امان ماندن از هر مشکل دیگر، انسان را از گرفتار شدن در چنگال دیو داروهای شیمیایی وزندان بیمارستان ها وصرف پول عرق جبین دراین راه ها؛ درامان داشته ونجات می دهد؛ ایمان وباورهای دینی نسخه ای هستند که خداوند داروی آن را تجویز کرده ومهم اینکه این داروخانه درخود ما موجود است ولذا درحدیث آمده است ( دوائک فیک ودائک منک: دوای تو درخود تو می باشد ولی درد وبیماری تو ازخودت می باشد) یعنی ایمان وفطرت الله جزء ذات انسان است ولی بدی وزشتی ها ازخواسته های  شیطانی خودانسان می باشد.

            نباید های رفتاری وزخم معده

 همان طور که درمورد نباید های غذای گفته شد رعایت نباید های رفتاری ازرعایت باید های رفتاری مهم تر است،  شما دوستی را که مدتها کوشش کرده اید تا به خود راقب ونزدیک سازید امکان دارد  دریک ثانیه بایک فحش دیگرتا آخر عمرحتی باشماسری دشمنی داشته باشد؛  یک ما رژیم غذا،  ورزش، تفریح... تنها یک عصبانیت  جانانه همه را نابود وشمارا به حال بد تر از اول بر می گرداند.

نبایدها مطالبی هستند که همان اول، آنها را ازعلل پیدایش زخم معده  برشمردیم  و بخاطر اهمیت قضیه در زاویه دیگر آنها را تکرار می کنیم چون  عواملی که باعث پیدایش زخم معده می شوند این قدرت تحریکی وتخریبی را  دارند که بتوانند،  بیماران زخم معده ای را از پای در آورند، در صورتی که غذای نامناسب، در این حد قدرت تخریبی ندارد،  ما بخاطر مشکلات درمانی افراد،  سفارش می کنیم  توجه کنند و زندگی خود را با دست  خود ویران،  تیروتار, نازیبا و تبدیل به هیولا و دیو وحشتناک نسازند!؟ چون خداوند هم می فرمایند(ودرراه خدا انفاق کنید (وباترک انفاق وباید های زندگی ) خودرا بادست خود به هلاکت نیفکنید *..بقره آیه 195 )

*1.غم و غصه : علاوه بر تشدید زخم معده،  همه  فعالیتهای مثبت بدن را  تحت تأثیرقرار می دهد وخود عبوس و گرفته بودن و بگو بخند نکردن،  مخرب و زمینه ساز بسیاری از پیش آمدهای ناگوار خواهد بود،  برای جلوگیری از غم و غصه  همان باید های رفتاری،  درمانی هستند که حتی از  غذا و نان شب  برا ی ادامه حیات وسلامتی لازم  وضروری تر هستند. آن همه حدیث درباره محبت, هدیه دادن ، دید و بازدید, خوشحال کردن کسی, سلام کردن ، همکاری و هم دردی... برای نجات از غم و غصه است که حتی خود به تنهایی یک کتاب مستقل می شود.اصلاً همه دستورات اسلام بدون استثنا برای سلامتی وبهود زندگی است وهمین سلامتی وبهبود زندگی، اولین گام درسرای ابدی می باشد که یک سرآن وصل به دنیا ودرست  معنی آیه ای است که درهر نمازی می خوانیم (ربنا آتنا فی الدنیا حسنه وفی الا خره حسنه ) وتعبیرش این می شود که بدون دنیا آخرتی معناندارد ولذا درحدیث آن را به مزرعه تشبیه کرده اند( الدنیا مزرعه الاخره )

        *2.گوشه گیری: هم می تواند از عوامل مهم پیدایش زخم معده وهم  تشدید کننده آن باشد، بطوری که معالجات غذایی هم جواب قابل قبولی ندهند، چون در واقع همه فعالیتهای بدن از جمله ُبعد عشق، علاقه، عواطف، احساسات انسانی ، نیروی قوای جنسی... بطور کلی خواموش شده و از حرکت باز ایستاده اند ولذا افرادی را سراغ داریم کم اشتها , ضعیف و ... هستند و دچار واسواسی شده اند, وحتی مشکل جنسی داشته وبه دنبال آن درگیری خانوادگی که همین افت قوای جنسی تا کنون طلاقهایی را درپی داشته است!؟  درمورد وسواسی که علل زیادی  ممکن است داشته باشد یکی ازعلل عمده وسواسی همان ضعف بدن می باشد ، که باعث می شود انسان واقعیت  را آنطور که خود آن است به عکس به بیند وحتی اینها دچار تخیلات شده و چیزهایی را به صورت هیولا دیده و دچار کابوس و گرگ خیالی می شوند اصولاً این قبیل افراد دچار مشکل یبوست هم می شوند که خود یبوست به  قول یکی ازپزشکان معروف جهان زمینه ساز پنجاه درصد بیماریهاست  ولذا ضروت دارد به هرنحو ممکن حصار انزوا طلبی را شکست و ازآن بیرون آمد تا متوجه شویم درچه زندان مخوفی گرفتار بوده ایم واین است که اسلام رهبانیت وگوشه گیری را بشدت منع وگوشه گیر را سرزنش می کند،  ولو روزها روزه وحتی شبها به عبادت مشغول باشد؛  وهمین می رساند اسلام تا چه حد به سلامتی روح وجسم توجه دارد، و چرا  نماز وروزه این قبیل افراد را ناچیز وحتی باطل می داند به دلیل این که خود نماز هم برای سلامتی روح وجسم می باشد نه تنها برای ثواب وحوریان بهشت .

*3.عصبانیت: هیچ موردی از واکنشهای انسانی در مقابل ناملایماتی مانند عصبانیت مورد نکوهش احادیث,  قرار نگرفته است هر بار عصبانیت یک عالم سم کشنده در بدن تولید کرده و اولین باروارد خون و سپس متوجه نقطه حساس بدن مغز و قلب و معده می شود بقدری سم آن کشنده است که حتی در میان عوام هم،  اصطلاح معروفی است که می گویند آقا (خون خود را کثیف مکن) در واقع خون که مایه حیات انسان است وضع عادی خود را از دست می دهد آقا زخم معده ای اگر هر سه وعده کباب بره بخورد ولی روزی یک بار عصبانی شود هیچ اثری ندارد، عصبانیت فرقی ندارد که بر اثر درگیری با رقیب باشد, زن و بچه باشد و یا با یک وسیله جامد که بعضی افراد گاهی،  با یک وسیله مشکل دار درگیر می شوند.  نا گفته نماند که یکی ازعوامل مهم سردرد میگرن عصبانیت است که با عث می گردد خون درحد لازم به مغز نرسد  ومغز که مستقل عمل می کند ازخود واکنش نشان داده وعضلات را می ببندد وعوامل دیگر هم کمک کرده ودرآینده به سردرد منجرشده وبه وراثت می رسد؛ که چند روز پیش خانمی ازشمال درهمین مورد تلفنی باما صحبت کردند که وضع بدی دارند وبقول خواهرش سردرد او وراثتی است.

  کینه توزی, حسد و بخل هم همین اثر را دارند همه اینها تولید سم می کنندکه به آن  آلودگی اخلاقی هم گفته می شود که اسلام آنها رامنع کرده و وعده غذاب  داده اند،  اصلاً خود آن عذاب است؛  ما فکر می کنیم اسلام اینها را منع کرده که مانع بهشت رفتن ما در آخرت می شوند ولی نمی دانیم که مانع بهشت رفتن ما درهمین دنیا می شوند؛  همه دستورات اسلام بخاطر بهشت همین دنیا است که گامهای اول بهشت در آخرت می باشد. به هر صورت کم  اشتها ترین, ناموفق ترین افراد در تصمیم گیریها, کم رفیق ترین افراد... افراد عصبانی, اخمو، گرفته ,منزوی , تکرو, خود محور, بخیل, حسود, کینه توز, مظنون, مردد, دارای تزلزل خاطر, ترسو, بی حالی و کم تحرک می باشند ونیز مبتلایان به بیماری دیابت و مرض قند، آلزایمر، چاقی، فشارخون وچربی خون....بنوعی ازهمیبن مقوله هستند.

              با چند بیماری چه کنیم؟

   ما بیماری داشتیم که بیش از سه بیماری داشتند وبه سه پزشک مراجعه وسه نوع دارو مصرف می کردند!؟. دراینجا مجال توضیح  زیاد نیست ولی تاحدودی می کوشیم که با ابتکار عمل آن را قابل فهم نمایم . بهترین راه،  استفاده از روشهای رفتاری است که با همه بیماریها ساز گارند کسی که  چندین بیماری دارد اگر واقعاً می خواهد راحت بوده وخوب شود باید مانند ورزش،  تفریح،  خنده درمانی را...دو برابر کند ودرغذا ها تنظیم غذایی را رعایت نماید . شما کسانی را می بینید بهترین وبیشترین غذا را می خورند ولی بیمارند . دردانشگاه علوم پزشکی قم خانم دکتر...پرسیدند شما با غذا درمانی چگونه بیمار را درمان می کنید؟ گفتم. باتنظیم غذا؛ مثلاً کسی که چاق است توصیه می کنیم میوه را صبحها  وکسی که لاغر است میوه را شبها وافراد چاق برنج را با ترشی و لاغرها برنج را باشیرنی ...وروغن زیتون ...بخورند؛  مثلاً کسی که هم زخم معده دارد وهم فشارخون  علاوه براینکه باید ورزش ومانندآن را دو برابر کند باید بیشتر از آب میوه جات دومزه  استفاده کند  وکباب را درهفته دوبارکند. به هر صورت این جا هم ازجاهایی است که واقعاً بیمار باید خودش بداد خوش برسد والا مشکل است :

*درپایان جداً از خوانندگان محترم تقا ضا دارم هر پیشنهاد، انتقاد ونظری که دارند از لطف وعنایت دوستانه خود مارا محروم نسازند. باتشکر منتظر نظر شما هستیم:

                                                                              پایان 4/10/86